Nice To Meeting You Again – Banksy; Namı Diğer Robin Gunningham
Adını duymamış olabilirsiniz, ama büyük ihtimalle işlerini görmüşsünüzdür. Güler yüzlü polislerden, Pulp Fiction filmindeki tetikçilerin muzla ateş ettiği sahnelere kadar, Banksy’nin yıkıcı ve kışkırtıcı imgeleri her yerde duvarlara çizilmiş durumda ve şimdi bir sergi açıyor.
Duvarlar, savaş, politik tartışmaların kalbi, hatta kapitalin merkezi müzayede evleri ve özel koleksiyonlarda.Çerçeveyi çizelim;
2022’nin sonlarında, Ukrayna’nın Horenka köyünde, bombalanmış bir binanın içinde beliren bir duvar resmi. Bir küvette sırtını keseleyen sakallı bir adam. Reuters’ın detaylı araştırmasına göre bu eserin arkasında yine Banksy vardı. Ama bu kez soru sadece “Ne yaptı?” değil, “Nasıl yaptı?” oldu.
Benim için bu hikâyenin en çarpıcı yanı her zaman Banksy’nin anonimliğinin stratejik yapısı oldu. Sanat tarihçisi Ulrich Blanche’in de dediği gibi, anonimlik O’nun alameti farikası.
Düşündüğümüzde eğer Banksy’nin bir yüzü olsaydı, bugün yaptığı işler aynı etkiyi yaratır mıydı? Spekülatif ve eleştirel tonundan dolayı kuşku götürmez ilgi çekerdi, ama günümüzdeki gibi bir alanda varolmayabilirdi.
2018’de Londra’daki Sotheby’s müzayedesinde yaşanan “Girl with Balloon” olayı, satıldıktan saniyeler sonra eserin kendini parçalara ayırması. Sonrasında adı değişiyor: “Love is in the Bin.” Ve değeri katlanıyor.
Reuters’ın çizdiği profil oldukça iddialı: Banksy’nin gerçek kimliğinin Robin Gunningham olduğu ve daha sonra adını değiştirerek izini kaybettirdiği öne sürülüyor. Hatta araştırma, Massive Attack’in vokali Robert Del Naja ile olan bağlantılara kadar uzanıyor. Ukrayna’daki duvar resimleri sırasında Del Naja’nın bölgede olduğu bile tespit edilmişti.
Banksy’nin kimliği yıllardır tartışma ve spekülasyon konusu. Kimlik belirlenme sürecinde mahkeme kayıtları, polis rapoları, uçuş geçmişlerine uzanan derin araştırmalar yapılmış. Şunu da not etmek gerekir ki, Banksy’nin çevresinde çalışan herkesin gizlilik sözleşmeleri imzalıyor oluşu. Burada sanatçının gizliliğinin ihlali konusunda Banksy’nin avukatı Mark Stephens tarafından Reuthers’ın uyarılara maruz kaldığı da yazılmış.
Şunu da not almak gerekir ki, Banksy hayranları sanatçının anonim kalması konusunda ısrarcı. Yalnız Banksy’nin kamusal kimliği ve kültürel etkisi göz önünde bulundurulduğunda, uluslararası dış politikadaki tartışmalara olan ilgi ve merakı da perçinliyor. Banksy’nin anonimliğinin korunmasının istenmesinin en büyük nedenlerinden biri de söylemlerindeki şeffaflığın korunabilmesi, mesajarı aktarmaktaki konfor büyüsünün bozulmasının istenmemesiydi.
“I tell myself I use art to promote dissent, but maybe I am just using dissent to promote my art. I plead not guilty to selling out. But I plead it from a bigger house than I used to live in.” BANKSY , Time Out London, 2010
Bir yandan sistemi eleştiriyor, diğer yandan o sistemin içinde dev bir ekonomik değer yaratıyor. Bu çelişki bana çok tanıdık geliyor. Banksy’nin alameti farikası eleştirel yönünden çok, eleştirdiği sistemin dişlilerinin arasındaki bir piyon olmaktan öteye giderek, bu dişlilerden biri haline gelip kapitali yeniden yönlendiriyor oluşu.
Kimlik meselesine geri dönelim; Reuthers’ın Horenka ikametli Tetiana Reznychenko ile yaptığı röportaja göre, Banksy’nin ünlü “Old Man In A Bathtub” muralını iki kişinin yaptığını söylemiş. Röportaj sırasında Reznychenko’ya gösterilen fotoğraflarda Robert Del Naja’nın fotoğrafına kafa sallayarak süregelen dedikolular son bulmuş oldu.
Bilinmezliğin Cazibesi
Çoğu kişi Banksy’nin kamusal alanda tutuklanmadan bu hızla çalışabiliyor oluşunu anonimliğine bağlıyor. Bu anonimlik başlı başına bir beyandır. Zamanla bu anonimlik sanatçının marka değerinin integrali haline geldi. 2010’da TIME dergisi tarafından yılın en etkili insanı olarak adlandırıldı.
“I’m not so interested in convincing people in the art world that what I do is ‘art.’ I’m more bothered about convincing people in the graffiti community that what I do is really vandalism.”
BANKSY LA Weekly, 2010
Son Sorum : Bilinmek Gerekli Mi?
Reuters, kamu yararı gerekçesiyle Banksy’nin kimliğinin bilinmesi gerektiğini savunuyor. Ama ben emin değilim. Belki de bazı hikâyeler, çözülmemek için vardır. Belki de Banksy’nin en büyük eseri, kendisidir. Ve belki de onu tanımamak, onu daha iyi anlamamızı sağlıyordur.
Yazan: Zeynep Öztürk
Kaynak: Reuters özel araştırması (Banksy’nin kimliği ve Ukrayna’daki çalışmaları üzerine kapsamlı dosya)
